The Orbis of Wine

Syrah versus Shiraz, Calicab versus Pauillac, Cahors versus Argentijnse Malbec, ... het zijn de typische paartjes die altijd als een optelsommetje afgerammeld worden wanneer er gevraagd wordt de zo gigantische verschillen tussen Nieuwe en Oude Wereld aan te halen. Steeds als antagonismen opgevoerd - de één als voorbeeld zus, de ander als voorbeeld zo - zijn het zo vaak tegengestelden met tussen hen in het grijsgedraaide, uitvlakkend praatje à la "wij doen het anders, maar toch hetzelfde" of netjes andersom: "wij doen hetzelfde, maar toch anders". Natuurlijk, we zijn maar mensen en houden ervan alles mooi in een nauw omlijnd, herkenbaar hokje te doen passen. Handig, comfortabel en vooral geruststellend is dat. Ieder het zijn, maar de één toch wat meer dan de andere, want tegengestelden zijn er nooit zonder een al te manicheïstisch, verholen waardeoordeel ... . Daar houden wij - de angry young tasters van de Orbis - niet van, dus laten we de clichés ditmaal maar voor wat ze zijn.


1. Cabernet Sauvignon!? Wat is dat?
Hoe gaat dat wanneer je wijn leert drinken? Eerst drink je graag witte en liefst nog die fruitige witte. Niet die zoete hoor, maar toch die fruitige (die eigenlijk wel wat restzoet heeft, maar dat hoor je niemand zeggen). Die gaat lekker binnen op café en het staat nog sjiek ook. Wat later komen er flessen witte wijn in huis ... . Tof, in de lente 's avonds in de zetel voor de tv met een glaasje wijn. Lekker relaxen ... . Het wordt zomer, je probeert eens een roseetje. Ook niet slecht, dat kan al bij de barbecue zo hier en daar. Plezant! Al wit en rosé in huis. Tja, en dan staat daar ineens de winter voor de deur. In witte wijn heb je zo geen zin meer. Bij al die stevige, hartige vleesgerechten past dat eigenlijk ook niet. Je hebt het geprobeerd, maar ineens gaat die witte wijn die je nog zo goed kent toch echt wel anders smaken. Net als toen met die vinaigrette op het tuinfeestje in juni. Dat leek ook op niks.
Ze zeggen dat er eigenlijk róde wijn bij vlees hoort. Maar, pfffffff, dat is zo wrang, niet je ding. Allez, je brengt toch eens een flesje van die Casillero del Diablo of zoiets mee van de Delhaize. Man, man, lekker! Nooit geweten dat rode wijn zo lekker kan zijn. "Koop daar nog maar wat flessen van als je de volgende keer boodschappen doet!" Een weekje later gaat er één van de nieuwe aanwinsten open. Tiens, ook een Casillero, maar die smaakt toch wat anders. Is dat nu wel dezelfde? "Je hebt de verkeerde flessen meegepakt!" Gehaast. Altijd hetzelfde. "En ik dacht nochthans dat het dezelfde fles was." "Mmm, 't is anders wel niet slecht dat hier." "Hé, die fles van vorige week staat hier nog in de glasbak." Eens vergelijken. Knal hetzelfde etiket! "De oplichters ... ." Hé, maar wacht eens, hier staat 'merlot' op en op die andere 'cabernet sauvignon'. Wat is dat? Even googelen ... .
Tja, en zo ontdek je dat wijn wel eens van verschillende druivenrassen (NIET soorten - leg ik later wel eens uit) gemaakt wordt. Beetje beschamend als je er nu aan terugdenkt. Maar eigenlijk is dat helemaal niet zo. Bij zo ontzettend veel wijndrinkers gaat het op die manier. En, wat meer is, jij bent tenminste geen 'rode Chardonnay' gaan vragen in de wijnwinkel om de hoek, want dat gebeurt ook wel eens ... . Je kent ze wel ondertussen: Cabernet Sauvignon, Merlot, Carmenère, Shiraz, Malbec, Pinot Noir, en in het wit: Chardonnay, Sauvignon Blanc, Pinot Gris, Pinot Blanc. Dat is al een mooi reeksje. Het gaat als een lopend vuurtje door de familie: jij bent een wijnkenner! Iedereen weet je dat verzot bent op Shiraz. Sappig, zo met zwarte bessen, eucalyptus en vanille. Lekkerrrrrrrrrrrrr! Bij je volgende verjaardag krijg je een fles Côte-Rôtie cadeau van je broer. 't Staat er niet op, maar 't zit er wel in: Syrah of Shiraz (en een beetje andere dinges ook, maar dat is je broer al vergeten). 't Is allemaal hetzelfde, hoor. Een superdure fles ... zoiets zou je nooit voor jezelf kopen. 2 maanden later, op Kerstavond, gaat de kurk er af. Met veel ingehouden verwachting wordt er aan de glazen geroken en voorzichtig geproefd. Wat is dat nu? Is er iets met die fles? Dat smaakt zo anders en, oempf, wat een tannines man. 't Gaat wel bij het hertenkalf met morieljes, maar 't smaakt toch anders. Je kan er niet aan wennen. Na het diner is het gelukkig pakjestijd: goh, een fles Whisky en een fles Cognac van zoon- en dochterlief. Heerlijk! Wat een luxe. Proef je dadelijk van, met een sigaar natuurlijk. 't Is gezellig, 't wordt laat. De volgende morgen ... oeps, die fles staat daar nog. "Die zal wel slecht geworden zijn. Giet die maar weg!" "Allez, zo'n dure fles, zomaar wegkappen zeker. Zijde zot? Ik ga toch nog eens proeven, hoor." Tiens, dat is weer een andere wijn precies. Ook van die zwarte bessen, maar geen eucalyptus of vanille. Zo precies meer, allez, zo'n beetje als die champignons van gisteren en die saus zo ... en een beetje koffie. "Neenee, echt proef maar ... ." En zo ontdek je dat men niet overal dezelfde wijn van de dezelfde druiven maakt!


2. Onbekend. Onbemind? Onbevooroordeeld!
Het klinkt echt allemaal zo idioot als je terugblikt op je lange wijnontdekkingsreis in een ver en grijs verleden. Daar is echter helemaal geen schande aan. Hoeveel wijnliefhebbers hebben zo niet hun eerste stappen gezet? Als ik eerlijk ben, dan moet ik erbij vertellen dat het mij niet exact zo verging als ik hierboven beschreef. Ik had het geluk een grootvader en een vader te hebben die erg geïnteresseerd waren in wijn. Hun interesses werden gestuurd door bepaalde keuzes en overtuigingen. Ideeën die soms niets met wijn te maken hadden en die dus de ene wijn deden verkiezen boven de andere - zelfs als hij van krek dezelfde druiven gemaakt was. Dat geluk had ik dus enerzijds, maar anderzijds werd ik me er ook al gauw van bewust dat er een heel verhaal, een heel kader aan ideeën over wat wijn dan wel of niet moest zijn in m'n hoofd zat en me eigenlijk belemmerde bij het vrije kiezen en onbevooroordeeld leren appreciëren van gelijk welke wijn. Zoiets geraak je nooit meer kwijt. Ik besef bijvoorbeeld heel goed dat een Italiaanse of een Duitse wijn toch nog altijd een heel klein streepje voor zal hebben bij mij. Je kan het alleen maar in toom houden door veel te lezen, heel veel te proeven (vooral met de instelling: "dat ken ik niet, dus ik proef het") en vooral nog meer te luisteren en te leren van kameraden, zeer ervaren proevers, sommeliers, ... noem maar op.
Dat laatste heb ik dus ontzettend veel gedaan, en ik doe het nog steeds. Waarom? Wel, heel simpel. Eerst begin je te lezen wat het makkelijkst binnen je bereik ligt: kranten, weekendbijlagen, enz. (als student had ik voor die wijnboeken geen geld). Die worden je door veel mensen aangeraden. Bomma en nonkel Frans houden ze zelfs voor je bij. Er straalt een aura van geloofwaardigheid en authenticiteit vanaf. Wat zwart op wit gedrukt staat, geschreven door een 'wijnexpert', is waarheid, zo lijkt het wel. Alhoewel ... , ofschoon ik moet toegeven dat ze me op weg geholpen hebben, het gaat hier toch om een heel beperkte waarheid. Een waarheid gezien door een sleutelgat, het kijkgaatje van de verkoopscijfers. Veel te veel wijnartikelen in kranten en tijdschriften gaan altijd over hetzelfde. Het lijkt wel of sommige wijnjournalisten zichzelf keer op keer heruitvinden en recycleren. Volg je ze twee jaar met de gretigheid waarmee ik het deed, dan geraak je er snel op uitgekeken. Er zijn natuurlijk grote uitzonderingen, maar laat het nu net die uitzonderingen zijn die eigenlijk meer boeken en teksten voor websites schrijven dan krantenartikeltjes, en je weet genoeg. Ik zocht dus naar anders en meer. Zo was er het prille begin van de Orbis: studentenkameraden die elk wel hun eigen voorkeur hadden en mekaar probeerden te overtuigen. Waarschijnlijk is het die passie en de mogelijkheid om van mekaar te leren die de Orbis nog steeds doet bestaan, die misschien zelfs de drijfveer is achter wat de Orbis nu geworden is. Er waren en zijn nog steeds de verschillende Vlaamse Wijnbloggers die elk hun stokpaardje hebben en de wereld daartoe proberen te bekeren. Denk maar aan Vinejo en zijn Bandol, of Rick en zijn Jura-wijnen of Badische Spätburgunders - allemaal wijntypes die ik dankzij hen heb leren appreciëren en waar ik nu zelfs niet meer zonder kan. Of er zijn die enkele passionele wijnfreaks en wijnhandelaars die graag hun kennis en ontdekkingen met anderen delen: de zaakvoerders van De Wijn Kraal, Bert van De Wingerd, Oscar van Credo 1893, Gerd van Vinikus, Jacques van Troca Vins, Filippo van 'A Zamara, Bert de Coster, Dirk Rodriguez, Steve Bette, Sebastian Heiderich, ... ik vergeet er nog zoveel. Zo leerde ik wijn ontdekken. Elke wijn die mijn pad kruiste, zonder uitzondering.


3. Vuurwerk, gist en wilde wijn.
En toch betekent dat niet dat je dan ook maar moet gaan denken dat je na zovele jaren alles kent. Integendeel, hoe meer je kent, hoe meer je beseffen moet dat bescheidenheid op zijn plaats is. Steeds duidelijker voel je aan dat je eigenlijk nog zo ontzettend veel te ontdekken hebt, dat er nog zo veel is, waarvan je nog niet het flauwste vermoeden hebt dat het bestaat. Zelfs geen inkling, zoals ze dat in het Engels zeggen. En dan zitten we meteen terug bij het onderwerp van dit artikeltje: zelfde druif, zelfde wijn?
Pijnlijk was het, bij een goede wijnvriend op de sofa zitten, een gekarafeerde witte wijn proeven en maar niet kunnen raden wat het is. Zeker als die wijnvriend, in de andere sofa gezeten, meer en meer begint te glunderen omdat je bij elke gok steeds verder wegsukkelt van de waarheid in de fles. Ik mocht zo een paar weken geleden nog eens ervaren dat ik toch eigenlijk nog maar een groentje ben in de wijde wijnwereld. We zaten bij Menelaos in de living. Hij had een aperitiefje klaar voraleer we naar Vineeto trokken. Allez, 't is te zeggen, ik had een flesje Colle Barone van Jan Theys mee: had hij nog niet geproefd. Was jammer genoeg wat mis mee. Tja, dat kan nu eenmaal gebeuren met een biologisch of biodynamisch gemaakte wijn. Gelukkig had hij ook een aperitiefje voorzien. Iets speciaals. Jaja. Er zitten alleen maar 'rare dinges' in Menealos' wijnkast, dus daar keken wij al niet meer van op. Komt ie met een gekarafeerde witte wijn aandragen: "Deze morgen in de karaf gedaan." 't Was ondertussen al middag, ... hm. Met die wetenschap en die goudgele kleur begon ik al te denken aan een Vin Jaune of een Château Chalon of misschien wel een heel jonge Hermitage Blanc of zo. Ik hield mijn wilde associaties maar voor mezelf, want boven Menelaos' neus verscheen een ironische frons, dus wisten we dat we ons aan iets echt curieus konden verwachten.
Goudgeel zoals gezegd. Wel een frisgroene tot bronsgroene reflectie, zoals je bij Franciacorta-Chardonnays wel eens aantreft, of bij Elzas-Riesling. Licht olieachtig in het glas, dus ik zat misschien wel in de goede richting ... . Hij was nog een beetje koud in het begin, dus zetten we het glas even neer en babbelden wat bij. Wat later stak ik m'n neus terug in het glas. Wow, wat een aroma: heel mineralig, limoen en exotisch fruit (papaya?), iets gistig. Strak, kristalhelder en puntig die neus. Dan maar eens proeven: heel nerveuze aanzet, vuurwerk van crackling and sizzling acidity (je kan het niet beter omschrijven in het Nederlands: in het Engels zitten de vuurwerkgeluiden erbij) en toch redelijk vet in de mond. Weer een beetje gistig met wat honing en echt verse fruitsla. Natuurlijk een natuurlijke wijn, dat kon ik zo wel raden, maar van welke druif? Natuurlijke Rheingau-Riesling of misschien zelfs uit Baden? Nee, nee, Menelaos zat er al mee te lachen. "Ok, Chenin Blanc dan, een Savennières, nog heel jong", gokte ik opnieuw. Met die tintelende zuren, dat kon toch bijna geen andere druif zijn als Riesling of Chenin Blanc. Ook niet!
Chardonnay, dat was het en dan nog wel een Zuid-Afrikaanse Chardonnay gemaakt met 100% wilde gisten, dus niet van die strengetjes gemanipuleerde broodgist (vnl. Saccharomyces cerevisiae) die gewoon aan de most toegevoegd worden om de fermentatie te starten. Nee, deze wijn was vergist met de gemiddeld 8 miljoen gistcelletjes per druifje op een gezonde, niet bespoten druiventros. Gisten als Candida, Kloeckera, Pichia of Torulopsis, die allemaal een beetje anders werken dan de cultuurbroertjes van Saccharomyces die eigenlijk ook wel in het wild voorkomt op druiven. Het is een risico, zo met wilde gisten werken, zeker in Zuid-Afrika, waar sfeerverpesters als Brettanomyces niet van de lucht zijn (die geeft zo een dompige, stoffige stalgeur in veelvoud als er teveel van is). Maar, als het lukt en als je het kan, dan maak je er nog complexere wijn mee. Dat had ik wel al gemerkt: het was niet de eerste wijn gemaakt met wilde gisten die ik proefde. Je maakt er zelfs een beetje 'wilde' wijn mee, want dat was deze Chardonnay wel: hij liep niet meteen in het gareel van de Chardonnay in alle vormen en maten die ik zo goed dacht te kennen. Dit leek zelfs niet op Chardonnay, tot ik wist dat het Chardonnay was: een aha-Erlebnis, want er was genoeg van dat vettige, ronde, de typische citrustoetsen en zelfs een beetje Kaapse appel. Ik was er even niet goed van. Zelfde druif, zelfde wijn? Niet echt, nee, helemaal niet zelfs. Had Menelaos het niet gezegd, ik had hem nooit juist kunnen thuisbrengen. Ik voelde me weer een luis in de pels van de wijde wijnwereld en kon, voor de rest van het aperitief, net zoals Hamlet naar zijn schedel zat te staren, maar wat voor me uit zitten mijmeren terwijl ik diep in dat glas wild vergist sap bleef turen.

Menelaos' proefnota van deze wijn vind je hier.