The Orbis of Wine

 

Toch niet. Wij kunnen ons alleen maar aansluiten bij Guy Woodward's pleit voor misschien wel het meest verguisde wijnland ter wereld.Toegegeven, ondanks (?) de erg lange traditie die Zuid-Afrika in wijnbouw heeft, werd en wordt er nog steeds enorm veel bulkwijn geproduceerd. Slechte bulkwijn zelfs. An sich hoeft die grote productie van bulkwijn echter niet te leiden tot het al te gemakkelijk in stand houden van vooroordelen - we vergeten immers maar al te gemakkelijk dat wijn ook gewoon 'een doordeweekse drank' voor elk moment van de dag mag zijn. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de liters en liters droë steen, droge Chenin Blanc, die elk jaar weer de halve wereld overspoelen. Het gaat hier eigenlijk om een pretentieloze, fruitige en dikwijls echt niet slecht gemaakte droge witte wijn die helemaal niet misstaat op barbecues, tuinfeestjes, kotfeestjes en wat dies meer zij. Een soort van partymaker, een verfrissende, dorstlessende drank die best te genieten is op een terrasje, onder een gezellige babbel, met wat fingerfood. De beste wijnen van dat type mogen zelfs de functie van aperitiefwijn bekleden: je gasten installeren zich, het gesprek komt op gang, het wachten op een paar laatkomers wordt gemakkelijk overbrugd en ... iedereen krijgt honger, al was het maar omwille van de etensgeuren die langzaamaan vanuit de keuken van de gastheer hun weg naar het gezelschap vinden. Trouwens, zeg nu zelf, voor 3-5 EUR mag zo'n fles er best zijn; misschien verwachten we soms wel wat teveel van elk glas wijn dat over ons verhemelte streelt. Zuid-Afrika scheert hoge toppen als het over zulke wijnen gaat. Niet alleen in kwantiteit, maar zeker ook in kwaliteit. Onder de labels Stonecross en Oude Kaap worden er jaarlijks een paar mooie voorbeelden op de markt gebracht, in BIB of gewoon op fles. Simpel en correct.

Zuid-Afrika's wijnreputatie is evenwel voor 95% opgebouwd uit dit soort wijn: spijtig genoeg inderdaad grotendeels kleffe brol, die onder druk van internationale smaakmodes de alcoholzoete, nepfruitige toer op gaat, zeker in de rode wijnen. Heel wat beginnende wijnliefhebbers trappen hier in de val. Onwetend en zelfs onnadenkend misschien, met te hoge verwachtingen en doorgaans een eigenlijk toch wel wat luie attitude: we gaan niet op zoek naar iets beters in die categorie en dus heeft met die ene fles dan ook maar meteen de hele Zuid-Afrikaanse wijnindustrie afgedaan. Nogal wiedes natuurlijk, als je weet dat heel wat mensen niet meer proeven wat er in de fles zit, maar wel wat er op de fles staat. Schrijnend is het dan misschien om te zien dat een potentieel goede Kaapse Chenin het dan ook nooit meer zal halen van minstens even slechte Vins de Pays d'Oc, Italiaanse Pinot Grigio of Chileense fruitclamochkes, die evenmin wat aan de man te brengen hebben, maar omwille van hun afkomst of omwille van le qu'en dira t'on steeds weer een nieuwe kans krijgen en heel wat toegeeflijker bejegend worden. Zuid-Afrika heeft nu eenmaal het imago van banale fruitwijnproducent te zijn, dus willen we er ook niet méér van verwachten. Voeg daar nog een duister wolkje Apartheidsgeschiedenis, het historische KWV-despotisme of het steeds weerkerende burnt rubber-verwijt aan toe en je hebt het perfecte excuus om elke Zuid-Afrikaan te kakken te zetten voor hij nog maar in het rek staat.

 
2. Labyrint zonder Ariadne.

Het kan ook anders en daar is men zich de laatste 20 jaar in Zuid-Afrika zeker van bewust. Er wordt naarstig getimmerd aan de weg naar 'grote wijn', wijn die het verschil moet maken, of, anders gezegd, eigenlijk hetzelfde moet zijn als Franse wijn, Italiaanse wijn, Spaanse wijn, enz. Neem daar nog de steeds terugkerende claim van 'Oude-Wereldheid' bij - Zuid-Afrika behoort tot de Nieuwe Wereld in wijn, maar de wijnen zouden meer Oude Wereld zijn dan die van andere Nieuwe-Wereldwijnlanden - en je begrijpt meteen waar ik naartoe wil: het Zuid-Afrikaanse wijnlandschap is op zoek naar een eigen identiteit, of, anders gezegd, de Zuid-Afrikaanse wijnbusiness doet er alles aan om een gemis aan identiteit te remediëren.

Ook de Zuid-Afrikaanse wijnboer heeft de mond vol van terroir en terroirtypiciteit. Niet mis gezien in de hedendaagse wijnwereld en dat heeft ook het Zuid-Afrikaanse equivalent van het INAO zo begrepen. Er wordt met alle hens aan dek gewerkt aan een appellatiesysteem dat de diversiteit en de typiciteit van alle Zuid-Afrikaanse terroirs herkenbaarheid zou moeten verlenen. Dat lukt evenwel niet zonder de nodige kleerscheuren: de razendsnelle vooruitgang in de wijngaard en de enorme verscheidenheid van de wijnen in kwestie maken het er niet meteen gemakkelijk op.  Er werd een systeem uitgedacht dat met zijn een onderverdeling in 4 regio's, 21 districten en 63 'wards' enige klaarheid in de zaak moet scheppen. Probleem is dat elk onderdeel van een subniveau niet noodzakelijk een eenduidige afhankelijkheidsrelatie vertoont met het hoger gelegen niveau. Een voorbeeldje: de 'wards' Constantia en Hout Bay zijn niet ondergebracht in een overkoepelend district, maar behoren wel tot de 7 districten tellende Coastal Region. Een ander voorbeeldje: het district Douglas bevat geen enkele 'ward' en behoort evenmin tot een omvattende regio. Er is echt niet veel meer nodig om zowat elke wijnliefhebber van zijn propos te brengen ... . (Voor een overzicht: klik hier)

Dat moet zowat een reden geweest zijn voor Guy Woodward om eens een rondvraag te organiseren bij de Zuid-Afrikaanse wijnproducent en de pro's en contra's af te wegen in een stevig artikel. Allez, dat 'stevig artikel' blijkt niet eens zo'n een goed artikel te zijn (zo een beetje als in het onderwijs: slechtste leerkracht wordt directeur; minste begaafde schrijver wordt editeur?): nergens een conclusie na de geschetste stand van zaken, laat staan dat Woodward zou eindigen met een idee dat hij zich zou gevormd hebben over het Zuid-Afrikaanse wijnlandschap of een soort van schets van hoe het eventueel wel zou kunnen. Toch het minste wat je kan verwachten. Voor Ariadne spelen zag hij precies niet zitten. Uiteindelijk blijft de lezer na Woodward's jeremiade- en citatenpartituur nog steeds verweesd achter met een hoop onbeantwoorde vragen. "Hoe zit het dan nu met die Zuid-Afrikaanse wijn?", blijft die zich afvragen. Dat er iets niet helemaal in de haak zit, zal hem wel duidelijk geworden zijn, maar, wat er precies aan de hand is, daar heeft hij nog steeds het raden naar.

3. SA? Ca POMOte!.
Vinden wij het uitdenken van een Zuid-Afrikaanse appellatiestructuur bullshit? Nee, helemaal niet. Het probleem zit hem immers niet zozeer in de idee van een appellatiestructuur zelf, wel in de achterliggende redenen waarmee die gesuperponeerd wordt op een heel snel en sterk dispersief evoluerend geheel. Het systeem lijkt immers sterk op het Duitse systeem van Anbaugebiete, Bereiche, lieu-dits en wijngaarden. Ook een doolhof voor heel wat mensen, maar wel een doolhof met een historische gegroeide structuur volgens een redelijk rigoureus gevolgde Duitse logica. Laat nu net die logica wat ontbreken en de recente geschiedenis datgene zijn waar de Zuid-Afrikaan liever niet aan herinnerd wordt en je begrijpt waar het wringt: het SAWIS-systeem komt ongewild erg geforceerd over en het vergt van diegene die op gelijk welke manier wat met Zuid-Afrikaanse wijn te maken heeft wel enige avondjes studiewerk.
Niet meteen een geslaagde tegemoetkoming aan de internationale wijnmarkt. Zo eenvoudig is het. Voor wijnen uit het onderste marktsegment vormt dat geen probleem: zet er in grote letters het druivenras op en ze verkopen als zoete broodjes. Voor de 'topwijnen', die wijnen die eigenlijk zouden bijdragen tot de beeldvorming van Zuid-Afrikaanse wijn, die wijnen die hun internationaal erkend aura zouden kunnen doen afstralen op de hele Zuid-Afrikaanse wijnindustrie en daarmee meteen zouden bijdragen tot een Zuid-Afrikaanse identiteitsconstructie, ligt het wel even anders. Die krijg je zonder informatie immers niet zomaar verkocht: je kan eerst een halve wijncursus gaan opdreunen voor de twijfelachtig fortuinlijke klant (als die daar al in geïnteresseerd is). Vervelend is dat. Een halve wijncursus past nu eenmaal niet op een rugetiket, laat staan in het hoofd van de eerste de beste wijnmakelaar ... .

Misschien is Zuid-Afrika wel het typevoorbeeld van een postmodern wijnland, als we dan toch met dure woorden aan het goochelen gaan. Een wijnland zonder centraal sterk gecoördineerde structuur, weliswaar met een kwaliteitscontrole achteraf, maar geen normatieve kwaliteitsbepalingen vooraf die hun wortels zouden vinden in een streekgebondenheid, een terroirtypiciteit of een beroep op de traditie. Zo onstaat een sterk gefacetteerd en rhizomatisch gestructureerd geheel, dat zich met geen middel laat kooien in het eenduidig interpreteerbare systeem dat onze nog steeds lineair denkende marketingboys hanteren. De heren en dames van het distributie-establishment lopen weer eens een ronde achter, zonder dat er ook maar iemand dat door heeft (zelfs de wijnkritiek heeft dat niet door). Integendeel, er wordt tegen heug en meug in geprobeerd die intrigerende verscheidenheid en het weerbarstige experimentalisme dat de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie kenmerkt te reduceren tot een geruststellend en bevestigend, hapklaar groot verhaal dat vooral solide ondergrond moet verlenen aan de heilige koe van de cash flow. Want, inderdaad, probeer wijnbeleggers maar eens over te halen zoveel te investeren in een fles, als er geen spiertje zekerheid bestaat over de meerwaarde die een fles zal hebben na x aantal jaren wegrotten in diens geklimatiseerde vergeetput. Of, slijt maar eens een hele partij steengoede Pinotages aan een reeks horeca-zaken ... welke sommelier kan genoeg klanten inwijden tot de rijkdom van fantastische mariagesensaties die je met een gerijpte Pinotage kan beleven, om er een rendabele hoeveelheid van in te slaan?

Zou het kunnen dat het postmoderne karakter van Zuid-Afrikaanse wijn ons op de grens brengt van de mogelijkheidsvoorwaarden waarmee een geüniformiseerde en genivelleerde - 'gedemocratiseerde', weet u wel - wijnmarkt zichzelf in stand tracht te houden? Is de diversiteit, het ongebreidelde experimentalisme en de onoverzichtelijke, razende wildgroei van de Zuid-Afrikaanse wijnbouw misschien wel eens het spreekwoordelijke steentje in de schoen van het geglobaliseerd wijndiscours? Is Zuid-Afrika de anomalie die de versteende structuur van het hedendaagse denken over wijn doet buigen tot het uiteindelijk moet en zal barsten?